Śmierć bliskiej osoby jest to jedno z najtrudniejszych doświadczeń w życiu. Żałoba jest naturalną
reakcją na stratę i wygląda inaczej u każdego człowieka oraz różni się czas jej trwania. Jeśli
przeżywasz ten trudny moment lub doświadcza go ktoś z Twoich bliskich, zajrzyj do naszego wpisu.
Znajdziesz tam informacje o uczuciach, doznaniach fizycznych i reakcjach poznawczych, które są
naturalne w żałobie.
Powszechnymi uczuciami przeżywanymi w żałobie są:
– smutek: on nie zawsze musi przejawiać się poprzez płacz. Tak często się zdarza, ale nie jest to
regułą. Próby powstrzymywania smutku i wewnętrzny brak zgody osoby na przeżywanie emocji,
może przyczynić się do przemienienia się żałoby w żałobę powikłaną.
– gniew: ,,Jestem na niego zła, jak on mógł mi to zrobić, że umarł i zostawił mnie samą?” Gniew to
uczucie, które sprawia wiele kłopotu w przeżywaniu w życiu codziennym. Nierzadko nie jest to
uczucie społecznie mile widziane. Tym bardziej, może okazać się problematyczne w odczuwaniu, a
często towarzyszy osobom będącym w żałobie. Nic dziwnego, że może pojawić się u nas dysonans
poznawczy, bo przecież, jak można złościć się na kogoś, kto nie żyje? Uświadomienie sobie tego,
może być dezorientujące. Co istotne, należy być czujnym, by gniew został skierowany pod właściwy
adres. Alarmującym sygnałem jest sytuacja, w której bliski zmarłego przerzuca odpowiedzialność na
siebie
i siła gniewu zostaje wymierzona ku sobie, ponieważ może to skutkować wystąpieniem obniżonego
nastroju, depresji oraz myśli autoagresywnych.
– obwinianie: przejawia się w obarczaniu winą za śmierć bliskiego, np. lekarzy czy rodzinę. Zazwyczaj
dochodzi do objawiania siebie lub zmarłego.
– poczucie winy: za to, że spędzało się zbyt mało czasu ze zmarłym, że nie było się wystarczająco
uprzejmym, że może coś zostało zaniedbane… lista spraw, za które można mieć do siebie wyrzuty,
może być bardzo długa. Gdy dręczą Cię wyrzuty sumienia, spróbuj dokonać testowania
rzeczywistości. Zadaj sobie pytanie: Czy jest to fakt, czy jest to opinia?
– lęk: głównym źródłem lęku jest obawa, że nie poradzimy sobie bez osoby zmarłej. Drugim z nich jest
uświadomienie sobie swojej śmiertelności,
– samotność,
– zmęczenie, obojętność, apatia,
– bezradność,
– szok,
– tęsknota: przemijanie tego uczucia, może wskazywać, że proces żałoby dobiega końca,
– poczucie wyzwolenia: szczególnie w przypadkach, jeśli osoba zmarła stosowała przemoc,
– ulga: pojawia się w sytuacji, gdy zmarły cierpiał na ciężką chorobę i bliski wie, że już nie cierpi,
– odrętwienie: jako ochrona przed doznaniem fali wielu trudnych uczuć.
W procesie żałoby, możesz także odczuwać:
– pustkę w żołądku,
– ucisk w klatce piersiowej i gardle,
– nadwrażliwość na hałas,
– depersonalizację (będąc na spacerze odczuwasz, że to nie jest realne i że nawet Ty nie czujesz się
realny, prawdziwy),
– duszności,
– brak energii i osłabienie mięśni,
– suchość w ustach.
Po śmierci bliskiego, w Twojej głowie może kotłować się wiele różnych myśli, mogą pojawiać się
różne odczucia, które przychodzą do Ciebie spontanicznie. Niektóre z nich mogą wydawać Ci się
dziwne
i dezorientujące. Poniżej przedstawiamy listę powszechnych reakcji w procesie żałoby:
– zaburzenia snu,
– zaburzenia apetytu (częściej niedojadanie, ale również przejadanie się),
– płacz,
– niedowierzanie, w to co się wydarzyło. Jest to jedna z pierwszych reakcji i jest to odpowiedź, na
przeżywany szok,
– problemy z koncentracją, rozkojarzenie i kłopoty z zapamiętywaniem,
– rozmyślania o zmarłej osobie,
– poczucie obecności zmarłego: może wydawać się, że osoba zmarła jest gdzieś obok nas, że czuwa.
To uczucie może przerażać ale też pływać kojąco i pocieszająco. Pojawia się ono w początkowym
etapie żałoby i wynika z tęsknoty za bliską osobą,
– niechęć do utrzymywania kontaktów społecznych: zazwyczaj nie trwa długo i mija samoistnie,
– sny o zmarłej osobie: przyjemne sny bądź koszmary,
– unikanie rozmów, miejsc i przedmiotów, które kojarzą się ze zmarłym, np.: schowanie zdjęć, które
wcześniej stały w widocznym miejscu,
– przebywanie w miejscach, które kojarzą się ze zmarłym, noszenie ze sobą jego rzeczy,
– nadpobudliwość spowodowana próbą ukojenia swoich emocji, np.: bardzo częste sprzątanie,
jeżdżenie samochodem bez określonego celu.
Jeśli po przeżytej żałobie niepokoi Cię Twój stan lub zauważasz trudności u kogoś bliskiego,
skontaktuj się z Ośrodkiem Interwencji Kryzysowej w Gdańsku, który jest czynny całą dobę oraz
Punktem Informacyjno- Konsultacyjnym Fundacji FOSA.
Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Gdańsku, telefon: 58 511 01 21
Punkt Informacyjno- Konsultacyjny Fundacji FOSA, telefon: 787 960 860 oraz 574 514 414
Opracowano na podstawie J. William Worden, Poradnictwo i terapia w żałobie, PWN, Warszawa 2022